Yanlış Anlaşılan Alfa Erkeği

  • Zorbalık, tüm alfa erkeklerinde görülmez; hatta şempanzelerle ilgili yapılan araştırmalar çoğunun öyle olmadığını öne sürmektedir.
  • 1980’lerde “alfa erkeği” terimini popülerleştiren primatolog Frans de Waal tarafından yakın zamanda yapılan bir TED konuşmasında, ‘Alfa Erkeği’ ile ilgili her şeyi yanlış kullandığımızı ve en iyi liderlerin hem etkileyici hem de şefkatli olduğunu söylemektedir.
  • İnsanlarda güç dinamikleri üzerine yapılan diğer araştırmalar, aynı şeyin bizim için geçerli olduğunu söyler.
  • Frans de Waal, şempanzelere bu konuda hakaret etmeye bir son vermemiz gerektiğini söylüyor.

Primatolog, yaptığı TED konuşmasında ‘alfa erkeği’ tanımının popüler algısının kaba ve sert lider anlamlarıyla tanımlanmasından dolayı üzgün olduğunu dile getirdi. Aslında alfa erkeği teriminin yarattığı bu yanılgıdan kısmen “Şempanze Siyaseti (Chimpanzee Politics)” adlı kitabıyla kendisinin sorumlu olduğunu söylemiştir. Ama şempanzelerdeki araştırması, liderliğin bundan daha farklı olduğunu gösteriyor.

De Waal  “Alpha şempanzeler; etkileyici ve korkutucu liderler ancak bu ünvanı alanların çoğunluğu aynı zamanda cömert ve başkalarına karşı naziklerdir.  Çünkü onların saygınlıklarının, bulundukları pozisyonlarını korumalarına yardımcı olacaklarını bilirler” der.

De Waal, “Zorbalık yapan birine alfa erkek dememelisiniz. Büyük ve güçlü olan ve herkesi tehdit eden ve hakaret eden biri mutlaka bir alfa erkeği değildir.” der.

Birçok şempanzenin; bebekleri gıdıklayarak, yiyecek paylaşarak ya da bir tür politik kampanyayla kibar ve sevgi dolu olmanın taraftarları kazanmanın bir yolu olduğunu bildiğini söylemektedir.

İnsanlarda güç dinamiğinin çalışma şeklini inceleyen diğer bilim insanları da benzer gerçekleri açığa çıkarmaktadırlar. Araştırmalar, “fiziksel olarak güçlü” erkeklerin daha iyi liderler olarak algılamaya daha eğilimli olduğumuzu göstermektedir ama söz konusu bir gerizekalıysa, bu doğru değildir. Yine de, güç tehlikeli bir ilaçtır. Çünkü bu güç prefrontal korteksle ilişkiyi kesip; şefkat, şükran ve takdire teşvik edem vagus sinirini aktivasyonunu sonlandırması sebebiyle başkalarıyla empati kurma yeteneğinizi ortadan kaldırır.

Bu etkilere karşı koymanın bir yolu var. Eğer liderler yüksek sosyal sorumluluk duygusu hissederlerse, başkalarının ihtiyaçları ve görüşleriyle uyum içinde kalabilirler. Şempanzeler de bu stratejiye açık görünüyorlar.

De Waal, “En büyük ve en güçlü erkek olmanıza gerek yok” der. “En küçük erkek, eğer doğru arkadaşlara sahipse ve onları mutlu ediyorsa ya da dişilerin desteğine sahipse, alfa erkeği olabilir.”

De Waal’un TED konuşmasıyla ilgili bilim yazarlığı yapan Hilary Brueck’ın çevirdiğim bu yazısının yanı sıra benim altını çizmek istediğim kavramlar olacak. Özellikle “manterrupting, mansplaining” gibi kavramların ortaya çıkmasına sebep olan ve erkekleri alfa olarak tanımlama yanılgısı. Kadının sözünün erkek tarafından gereksiz bir biçimde kesilmesi ve gereksiz açıklamalar yapılması anlamlarına gelen bu kelimelerdeki ‘erkek’ çoğu zaman topluluklar içindeki konuşmaları ve tavırlarıyla baskın, güçlü ve hatta lider gibi görünmektedir. Bu tavır ise tüm türlerde sadece erkeklerin sahip olduğu bir konum olmayan ‘Alfa’lığın tamamen dışında kalmaktadır.

İnsan dışındaki primatlarda alfa erkek tanımlaması ile insanların yaşadığı toplumların içinde bulunduğu (eril) tahakküm arasında büyük farklar vardır. Hatta temel olarak hiçbir benzerlik olmadığını söylemek daha doğru olacaktır. Tam da bu benzemezlik sebebiyle insan ve diğer primatların arasında kurulacak bağlantılar dikkatle tespit edip incelenmelidir. Primatoloji insanın yakın akrabalarını insanı anlamak için çalışırken genetik olarak bildirilen yakınlığı salt bu biçimde davranışsal bir benzerlik kurması yapacağı en büyük hata olacaktır. Bu sebeplerle De Waal’un yanlış anlaşılmış konuşması, yanlış anlaşılmıştır. Frans de Waal’un yazılarında ve söylemlerinde olabildiğince antropormorfik bir yöntem kullanmayı, hayvanları anlamanın bir yolu olarak görmektedir. Bu yüzden antropormofizmden kaçınmaz. Bundan tamamen kaçınmak iyi bir yöntem olmayabilir belki ancak insandan yola çıkan bu tarifleri diğer türlere yansıtıp bunun üzerinden bir benzerlik kurarak anlamaya çalışmak başat yöntem olmayacaktır.

 

Waal’ın 15 dakikalık “şaşırtıcı alfa erkekleri bilimi” hakkındaki konuşmasını aşağıdaki linkten izleyebilirsiniz:

https://www.businessinsider.de/ted-talk-alpha-males-caring-not-bullies-frans-de-waal-2018-6?r=US&IR=T

Please follow and like us:
error

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*